Mardin'de Bir Cami
Mimari Projesi:
‘‘arakesit’’
“Hiç ölmeyeceğini zanneden biri gibi çalış, yarın ölecek biri gibi de tedbirli ol.”
(Camiu’s-Sagîr, II/12, hadis no: 1201)
‘‘Allah’ın sana verdiği servet ile ahiret yurdunu ara; dünyadan da
nasibini unutma; Allah sana nasıl iyilik
ettiyse sen de öyle iyilik et.”
(Kasas, 28/77)
“Hiç ölmeyeceğini zanneden biri gibi çalış, yarın ölecek biri gibi de tedbirli ol.” Doğumla başlayan yaşam öyküsü, insanlar için bitmek bilmeyen heyecanlar, sevinçler, beklentiler ve sorumluluklar ile doludur. Dünya hayatının fani, ahiret hayatının ebedi olduğunu benimsemiş olmasına rağmen insan; gündelik telaşlarla öylesine meşgul olur ki akıntıya kapılıp gider. Oysa İslam’da dünyevi ve uhrevi olan arasında bir denge vardır.
Fani olanın telaşına kapılıp giderken insan, dünyevi gürültülerin içinden sıyrılıp yükselen ezan sesiyle aniden dinginleşir uhreviyatı anımsar ve derin bir sükunetle hakikate yönelir. İnsana uhrevi olanı hatırlatan, ibadet mekanıdır. Bundan hareketle projede; insanların hakikate yönelerek huşu içinde ibadet ettiği alanlar olan camiler, dünyevi ve uhrevi olanın arakesit mekanı olarak yorumlanır. Bu mekanda insan, ruhani olanla etkileşim halindedir.
TASARIM BAĞLAMI:
Tasarım alanı; Mazıdağ olarak bilinen yükseltinin uçsuz bucaksız Mezopotamya ovasına yukarıdan bakan güney yamaçlarında kurulan Mardin kentidir. Tarihte birçok topluluğa ev sahipliği yapan kent, büyük oranda Artuklu mimarisi izleri taşır. Kenti oluşturan yapılarda, eyvan, revak ve avlu kullanımı göze çarpar. Eğimli topoğrafyaya yerleşimden dolayı yapılar kademeli bir görüntü sergiler.Bu yerleşim aynı zamanda, teraslanmalar ve merdivenli dar sokaklar oluşturur. Yerel malzeme olan kireçtaşının kullanımı kente sarı bir görünüm verir.
Kentte yer alan ibadet yapılarında kullanılan malzeme düzgün kesme taştır. Konut yapılarında olduğu gibi ibadet yapılarında da eyvan, revak ve avlu kullanımı mevcuttur. Ayrıca ibadet yapılarında yivli kubbe kullanımı dikkat çeker.
Bağlamsal veriler ışığında geliştirilen projede; kademeli yerleşim, revak ve avlu gibi mimari unsurların ve yerel malzemenin kullanımıyla, kentin mimari dokusu ile ahenk içinde olmak amaçlanır.
ARAZİYE YAKLAŞIM
Proje arazisi, eğimli bir yapıya sahiptir. Arazinin kuzeyi ve doğusunda yer alan bölgeler konut yoğunluklu iken, güneyi ve batısında yer alan bölgeler ticari, eğitim, sağlık ve kültür birimleri barındırır. Projede, araziye ana yaklaşım, konut yoğunluklu bölgeden alınır. Aynı zamanda, eğitim ve ticari birimlerin yoğun olduğu bölgeden araziye doğru uzanan yol, yayalaştırılarak ikincil bir yaklaşım önerilir. Araziye doğru uzanan bütün sokaklardan proje alanına ara yaklaşımlar sağlanır.
İBADET MEKANI VE KUBBE
İbadet mekanı, eğimli arazide -1.00 kotuna (+943 kotu) yerleşerek toprağa gömülür ve kendi izole alanını oluşturarak dış dünyadan ayrışır, buna karşın oluşturulan ana geçiş ve bu ana geçişe eklemlenen ikincil bağlantılar aracılığıyla da dış dünyayla olan etkileşimini devam ettirir. Bu durum ibadet mekanına, fani ve baki olanın arakesit mekanı anlamını kazandırır.
“Ön saftaki olan, (hayrı) bilseydiniz veya bilselerdi, kura atmak zaruri olurdu.” Erkekler ve kadınlar mahfilinden oluşan ana ibadet alanı, hadiste de bahsedildiği üzere ön safların geniş tutulmasına özen gösterilecek şekilde, kıble duvarı boyunca uzar.
Mevcut kent dokusundaki konutlarla neredeyse aynı mimari dile sahip olan ibadet yapıları, üzerlerindeki yivli kubbeler ve yükselen taş minareleri ile diğer yapılardan ayrışmaya ve ibadet mekanı olduklarını hissettirmeye başlar. Kentin ibadet yapılarına özgü olan bu kubbelerin dilimlenme biçimi, projede soyutlanarak bir kirişleme sistemi elde edilir. Bu kirişleme sistemi doğal topoğrafya ile kaynaşarak ibadet mekanının üst örtüsünü oluşturur. (Şema 10) Böylece ibadet mekanı dış dünyadan algılanmaya başlar.
İbadet mekanının üst örtüsünde boşluklar açılır ve içeriye sızan ışık huzmeleri ile mekan aydınlanır. (Şema 11) Tezyinattan arınmış loş ve ruhani mekanda huşu içinde ibadet gerçekleşir. Öte yandan ibadet mekanının üst örtüsünün merkezde kubbeleşmesi, iç mekanın akustiğini düzenler. Mihrap nişinden yükselen ses kubbeye çarpar, kubbe yüzeyindeki boşluklar aracılığıyla uğultular sömürülür ve ses en yalın haliyle ibadet alanına yayılmaya başlar
